Op de rand van de afgrond

Zondagochtend half acht, het was voor een vrije dag nog best vroeg. Uitslapen is er al jaren niet meer bij. Geen zin, geen behoefte en niet noodzakelijk. Nog even lekker liggen met Vroege Vogels op de radio is dan best lekker.  

Foto: Robert So - Pexels 

Een beetje luisteren naar ontdekkingen uit de natuur, deskundigen die zich volledig wijden aan de communicatie, gedrag of trekroutes van dieren en de aandoenlijke Fenolijn waarin mensen per telefoon kunnen melden welke bijzondere dieren of verschijnselen ze hebben waargenomen in de natuur. 

De naam Fenolijn is afgeleid van fenologie: de wetenschap die de jaarlijks terugkerende verschijnselen in de natuur bestudeert. Dan weet je dat ook weer. 

Af en toe even weg dommelen en daarna weer een stukje meeluisteren. Naar de column van Nikki Dekker bijvoorbeeld. 

Na het luisteren voel ik een intens verdriet, verslagenheid en schaamte. Schaamte voor onze blindheid voor wat wij de aarde en daarmee onszelf aandoen. 

Hieronder de hele column.

Manipulatief spiegelparadijs

Er zijn veel dingen verschrikkelijk aan AI: de enorme stroomkosten en waterverbruik, zoals vorige week nog in dit programma besproken, de intellectuele diefstal, hoe dom het z’n gebruikers maakt — maar wat ik ook vreselijk vind is dat we voortaan geen enkel leuk dierenfilmpje meer kunnen vertrouwen.

Een roodsnavelossenpikker die een neushoorn onder handen neemt? Hartstikke nep. Een schattige bedelende quokka? Nep, nep, nep.

De afgelopen decennia hebben films ons de meest waanzinnige natuurtaferelen laten zien: een kogelvis die mandala’s in de zandbodem tekent, of keizerpinguïns die kilometers lang over het ijs waggelen; we mochten meekijken in bijenkorven en onderwater in de Hollandse sloot. Het was magisch. 'Ongelooflijk,' zeiden we terwijl we met open mond naar het beeldscherm staarden.

Maar nu kun je het ook echt niet meer geloven. Het beeldscherm is niet langer een raam waardoor we de rest van de wereld kunnen zien, maar een manipulatief spiegelparadijs. Bedankt techgiganten, ik haat het.

Gelukkig bestaat de echte wereld nog. Vorige week zat ik op een terras in Parijs een broodje te eten, omringd door huismussen, kauwtjes, spreeuwen en stadsduiven.

Een van de spreeuwen hupte richting het tafeltje rechts voor mij, waar een man zijn stokbrood zat te eten. De spreeuw keek hem doordringend aan, en toen hij z’n aandacht had, begon hij zachtjes te fluiten. Heel kort. Hij liet een kleine stilte vallen en toen, afgemeten en trefzeker, zong het dier een liedje. Als een troubadour die toeristen vermaakt. En zoals de muzikant na afloop met z’n hoed rondgaat, hupte de spreeuw nog een stap naar voren en draaide z’n kop opnieuw, vragend, zonder het oogcontact met de man te verbreken. Die brak een stuk van z’n brood af — natuurlijk, wat kon hij anders — en gooide het naar de vogel.

(Dat brood hartstikke slecht is voor vogels weet ik ook wel, maar dat laten we nu even buiten beschouwing. Je moet niet alle magie kapot maken.)

Ik kon het niet geloven. Alsof ik naar een labrador keek die wist dat er op zijn trucje een snack zou volgen — met als verschil dat dit een wild dier was, dat zelf had besloten om voor de kost te gaan zingen. Natuurlijk, ik heb mussen ook geregeld zien snaaien, maar die vertrouwen daarbij vooral op hun schattigheidsfactor en snelle reactievermogen: ze landen op de rand van je tafel, en als je niet ingrijpt nemen ze zo, snip, een hap uit je tarte citron. Dat is geen kunst.

Nee, dan de stadsduiven. Niet zo kunstig als de spreeuw, niet zo schattig als de mus; niemand geeft hen een hapje pain au chocolat. Nou ja, niemand behalve ik, want ik heb Duif van Irwan Droog gelezen, dus ik weet wat een pientere dieren het zijn. Kent u het verhaal van de Scheveningse duiven? Mensen klaagden over de zogenaamde overlast op hun balkon, en dus werden de duiven, na weken in de vogelopvang, door een vrijwilliger helemaal naar Drenthe gereden. Wat denk je? Diezelfde middag zaten ze weer op hun Scheveningse balkon.

Ook duiven zouden echt geen brood moeten eten, maar toen deze op mijn tafeltje sprong, kon ik het niet over m’n hart verkrijgen hem weg te jagen. Alle andere vogels mochten wél meesnaaien. En wat bleek: deze duif at ook helemaal geen brood. Hij pikte, heel netjes, enkel de sesamzaadjes van mijn bord.

Hier speelden zich twee schattige dierenfilmpjes recht voor mijn neus af, en er ging een bepaalde troost vanuit: dat ze hun plek hebben gevonden, middenin zo’n stenen stad.

We geven zo weinig ruimte aan andere wezens op deze planeet. Als soort hebben we al bijna alle grond ingenomen, en nu plempen grote techbedrijven het land vol datacenters en zonnepaneelparken, ze mijnen de diepzee voor smartphone-grondstoffen, verkwisten drinkwater voor die kunstmatige non-intelligentie, en tot overmaat van ramp willen ze ook nog anderhalf miljoen satellieten de ruimte in sturen zodat we nooit meer een sterrenhemel zien.

Maar die spreeuw, en die duif, die heb ik gezien. En ze waren echt.

Nikki Dekker

We staan -  blind voor signalen en doof voor alle waarschuwingen -  op de rand van de afgrond en er is geen weg terug. 

Geen opgewekte gedachte op de zondagochtend. Ik stap uit bed. Bovenaan het trapje kijken twee bruine oogjes mij aan, druk kwispelend met zijn staartje: Doe je de deur open? Het zonnetje schijnt, ik hoor vogeltjes en er zijn vast weer heel veel salamanders...! 

Hij heeft er geen weet van en van dag tot dag. Lucky bastard...